//
u leest nu...
Oosterweel

Activisme: stRaten-generaal in de kranten vandaag

Vlaamse regering sluit interne keuken

De Standaard/Antwerpen,

Wo. 23 Jun. 2021, Pagina 7

De Vlaamse regering wil intern beraad over besluitvorming afschermen. Ze schikt zich zo naar de minder strenge Europese richtlijnen over openbaar bestuur.

‘Alle interne beraad op straat gooien had soms tot gevolg dat mensen hun ideeën niet meer op papier wilden zetten’

‘De regering wil op dit punt niet langer aan goldplating doen.’ Vlaams minister-president Jan Jambon (N-VA) was duidelijk tijdens de bespreking van het nieuwe decreet. De Vlaamse regering wil zich wel houden aan de Europese regels over openbaarheid van bestuur. Maar heiliger zijn dan de paus hoeft niet meer.

Volgens Europa hoeven interne documenten die alleen betrekking hebben op de manier waarop een beslissing tot stand is gekomen, bijvoorbeeld documenten met de persoonlijke opvattingen van ambtenaren of kabinetsleden, niet publiek te worden gemaakt als een burger of journalist daarom vraagt. De Vlaamse regering zet zich nu op dezelfde lijn.

Overheden moeten het recht hebben ‘hun interne raadplegingen en beraadslagingen te beschermen als dat noodzakelijk is om hun taken uit te voeren, met andere woorden als de openbaarmaking van het document het besluitvormingsproces ernstig zou ondermijnen, tenzij een hoger openbaar belang openbaarmaking gebiedt’, luidt het in de toelichting bij het decreet. De Vlaamse overheid wil dat zijn personeel voorstellen, ideeën of meningen kan uitwisselen en op papier zetten, zonder dat die op verzoek publiek gemaakt moeten worden.

‘In de administratie wordt dat als een must gezien’, zegt Christel Van Keer, adviseur bij het departement Kanselarij en Buitenlandse Zaken. ‘Alle interne beraad op straat gooien had soms tot gevolg dat mensen hun ideeën niet meer op papier wilden zetten.’ Er is wel een uitzondering: als er een groot belang gemoeid is met een bepaalde beslissing. Maar dat dreigt al snel in discussies uit te monden. De beroepsinstantie Openbaarheid van Bestuur, waar burgers in beroep kunnen gaan tegen een geweigerde aanvraag, dreigt meer werk te krijgen, beseft Van Keer.

Essentiële openbaarheid

Bovendien verdwijnt het register waarin werd bijgehouden wanneer een aanvraag tot inzage in overheidsdocumenten is gedaan. Die beslissing werd genomen omdat er problemen waren met de verwerking van persoonsgegevens, maar daardoor wordt het ook moeilijker om te controleren hoeveel aanvragen er zijn gedaan, wat ermee is gebeurd en of de termijnen zijn gerespecteerd.

Peter Verhaeghe van de Antwerpse actiegroep stRaten-generaal protesteert. ‘Het grondwettelijk recht om geduldig procedureel je weg te zoeken doorheen overheidsstukken verder kortwieken, net nu wordt aangetoond dat die openbaarheid zo essentieel is voor de democratische controle van het beleid door burgers, heeft echt geen pas’, schrijft hij in een opiniestuk in deze krant. ‘Van democratische volksvertegenwoordigers verwacht je, ongeacht hun visie, dat zij tot taak hebben te waken over de democratie. Dat het hun primaire taak is om de democratische pijlers te handhaven en verstevigen.’

Verhaeghe hoopt dat het Vlaams Parlement de wijzigingen alsnog uit het decreet licht, waarover vandaag gestemd wordt, om de gevolgen nog eens ernstig te bekijken. Of dat zal lukken, is de vraag. De decreetwijziging werd begin juni unaniem goedgekeurd in de commissie Algemene Zaken van het Vlaams Parlement, op één onthouding na.

Federaal wel transparantie

Het ontwerp van decreet van minister-president Jambon spoort overigens niet met een initiatief van zijn partijgenoten in de Kamer, waar de N-VA in de oppositie zit. De N-VA- Kamerleden Frieda Gijbels, Peter De Roover en Kathleen Depoorter kondigden in Het Laatste Nieuws een wetsvoorstel aan om de openbaarheid van bestuur net te versterken.

Hun wetsvoorstel dringt aan op meer transparantie en kortere antwoordtermijnen. Daarnaast vraagt het voorstel een beroepsinstantie die bindend advies geeft. Die aanpassing zou het veel makkelijker maken om toegang te krijgen tot federale bestuursdocumenten.

Wim Winckelmans

POLITICI, LAAT ‘POTTENKIJKERS’ TOE

Opiniestuk van Peter Verhaeghe, expert Openbaarheid van Bestuur, stRaten-generaal

12

Openbaarheid van bestuur is het recht van burgers en de pers om over de schouders van beleidsmakers mee te lezen in bestuurlijke docu­menten. Ook in Vlaanderen wordt het steeds vaker gehanteerd om te achterhalen hoe beslissingen tot stand kwamen. Dat grondrecht kregen Belgen pas na de Zwarte Zondag van 1991.

Het gebruik van ‘openbaarheid’ werd bestuurlijk weinig aangemoedigd en de vori­ge Vlaamse regering voerde in 2019 geruis­loos nieuwe formele drempels in om openbaarheid voor burgers minder aantrek­kelijk te maken.

Twee jaar later, net wanneer de gemeenschap de beperkingen van de pandemie achter zich laat, wil de Vlaamse regering opnieuw beknibbelen op dat grondrecht. De kans is groot dat het aan de aandacht ontsnapt. Vandaag staat de stemming van nieuwe beperkende regels voor openbaarheid op de agenda van het Vlaams Parlement. Ze zijn alweer bewust verdronken in een veelomvattende wijziging van het bestuurs­decreet.

De kans is groot dat door de nieuwe uitzon­deringen bestuursdocumenten van administraties en externe adviseurs, die inzicht­ kunnen geven in beleid, niet langer openbaar ‘mogen’ zijn. Ook de afschaffing van het register openbaarheid is allerminst een akkefietje. Dat document biedt info over hoe besturen omgaan met openbaarheid, wat ze antwoorden en binnen welke termijn. Het is voor het parlement de graadmeter over het correcte gebruik van dit grondrecht. De officiële reden waarom dat document zal verdwijnen, is privacy en ‘administratieve vereenvoudiging’. Maar je kunt het register ook handhaven zonder de namen van de vraagstellers te vermelden of je kunt zelfs één globaal register aanleggen voor alle overheden, als digitale intelligente hulp voor burgers, besturen en parlement. Die ambitie hebben de auteurs van het voorstel niet. Dat de burgers en het par­lement daardoor alweer een instrument wordt ontnomen om mee te kijken, te waken­ en de juiste toepassing van openbaarheid te volgen, blijft buiten beeld.

Het geeft geen pas om het grondwettelijke recht om geduldig procedureel je weg te zoeken door overheidsstukken verder te kortwieken, zeker niet nu werd aangetoond dat die openbaarheid essentieel is voor de democratische controle van het beleid­ door burgers. Van democratische volksvertegenwoordigers verwacht je, onge­acht hun visie­, dat zij waken over de democratie.

stRtraten-generaal hoopt dat het parlement de beide aanpassingen van de openbaarheid aan een grondige evaluatie onderwerpt en ze uit de voorliggende wijziging van het bestuursdecreet licht. Het moet onderzoeken hoe de openbaarheid beter en vlotter kan.

Burgers en de pers actiever over de schouder laten meekijken dwingt het beleid­ om het welzijn en de gezondheid van de mensen die het vertegenwoordigt nooit te vergeten. De pandemie en de Klimaat­zaak zijn daar bewij­zen van.

Peter Verhaeghe ■

Opiniestuk in De Morgen :

Ook zonder Corneel staat Oosterweel nog overeind

De Morgen,

Wo. 23 Jun. 2021, Pagina 23

Verdachtmakingen aan het adres van wie de handen uit de mouwen steekt, zijn contraproductief. Het vertrouwen ondermijnen van onze burgerbeweging is vele malen erger dan het verlies van Corneel

Joël De Ceulaer richtte zijn wekelijkse brief zaterdag aan Corneel van Oosterweel, die van de aardbol verdwenen lijkt. Dat is geen groot gemis, Corneel was niet het beste idee. Maar het venijn zat in de staart. De opiniemaker plaatste vraagtekens bij de rol van ‘participatietijger’ Manu Claeys en bij uitbreiding de Antwerpse burgerbewegingen. Zo betreurt hij dat er sinds het Toekomstverbond geen sprake meer is van barricades en volksvergaderingen. Dat vraagt om een reactie.

Na jaren succesvol actievoeren was instappen in het Toekomstverbond voor stRaten- generaal, Ademloos en Ringland een bewuste strategische keuze. We stapten van de rechtbank naar de werkbank omdat dat akkoord van 2017 een infrastructuurproject omzette in een project dat Antwerpen gezonder en leefbaarder zal maken. De weg daarheen is een intensieve samenwerking met alle betrokken overheden en administraties, experts en vrijwilligers, niet alleen van de drie burgerbewegingen, maar ook van Natuurpunt, de Fietsersbond, Red de Voorkempen enzovoort.

Het is één groot experiment in democratie, bovendien voor een gigantisch project. En ondanks de PFOS-affaire blijft onze keuze overeind. Niet iedereen ziet het, maar op een indrukwekkend aantal fronten wordt samen met burgers toegewerkt naar een project dat nog altijd sterker wordt. Dat gebeurt o.m. in werkbanken rond de toekomstige ringparken en met een soms hortend maar wel vorderend Routeplan 2030 voor de modal shift naar duurzamer verkeer.

Zopas kwam daar onder impuls van de burgerbewegingen nog een akkoord bij om samen te onderzoeken hoe de noordelijke Ring in één keer zo volledig mogelijk overkapt kan worden, om zo de baten voor leefbaarheid en gezondheid sneller te realiseren. In samenwerking met de Universiteit Antwerpen zal een werkbank de regering voorts adviseren over de financiering van het totaalproject, dus inclusief de overkapping, het Haventracé en de modal shift.

Loopt dat allemaal vlekkeloos? Uiteraard niet. Het gaat ons nog te langzaam, mensen laten steken vallen, zoals het gebrek aan communicatie over de PFOS-vervuiling aantoont. Het goede nieuws is dat er wél ruimte is voor zelfreflectie en, nog beter, voor flexibiliteit om bij te sturen.

Ook in de raad van bestuur van Lantis spelen we vandaag onze rol. Na een open selectieprocedure is Manu Claeys daar in december 2018 (dus pas na de betwiste PFOS-stappen) aangesteld als onafhankelijke deskundige. Sommigen reageren daar achterdochtig op. Ten onrechte. Ook daar wordt de geest van het Toekomstverbond nu sterk bewaakt. De informatie die we er uit eerste hand ontvangen, helpt ons vooruit. We kunnen aandachtspunten van burgers agenderen: geluidsoverlast, fijnstof, bodemvervuiling, duurzame mobiliteit, veiligheid voor arbeiders…

Anders dan beweerd wordt, zijn we ook na het Toekomstverbond hard blijven werken en communiceren. Via acties, nieuwsbrieven, infoavonden en webinars mobiliseerden en overlegden we over de modal shift, de overkapping, de financiering en zoveel meer. We participeren met talloze vrijwilligers in de werkbanken van De Grote Verbinding. Overlegfora met politici en ambtenaren bieden de kans om meningsverschillen uit te klaren.

Voorts legden we contacten tussen Lantis en actievoerders in Antwerpen maar ook in de Rupelstreek. Via ons burgerplatform Zorro presenteerden we de lokale besturen in de zuidoostrand voorstellen voor de modal shift. We denken mee na over de heraanleg van de A12 in Wilrijk en Aartselaar. Men vraagt zelfs ons advies over de uitbreiding van Wijnegem Shopping, het sluipverkeer in bepaalde straten, de heraanleg van de Cogels Osylei, enzovoort. Als men ons minder op de barricades ziet, is dat omdat rond de tafel opkomen voor bezorgde burgers.

Overigens trekken we in andere dossiers nog wél ten strijde. Denk aan het protest tegen Ineos of onze stap, samen met de milieubeweging, naar het Grondwettelijk Hof tegen het decreet dat het inspraakrecht beperkt – een fameuze achteruitgang na het Toekomstverbond. Cocreëren belet ons dus niet ook te controleren en te ageren.

Voor veel vrijwilligers is het bijna een fulltime bezigheid. Wie wil meewerken, is dus meer dan welkom. Wie liever aan de zijlijn roept, het zij zo, het houdt ons scherp. Maar verdachtmakingen aan het adres van wie de handen uit de mouwen steekt, zijn contraproductief. Het vertrouwen ondermijnen van onze breed gedragen burgerbeweging is vele malen erger dan het verlies van Corneel.

Anne Baudouin en Leida Rijnhout (stRaten-generaal); Dirk Avonts (a.i. Wim van Hees, Ademloos); Pol van Steenvoort en Peter Vermeulen (Ringland).

Reacties

Nog geen reacties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: